TRẦN NHÂN TÔNG –

NGƯỜI SÁNG LẬP THIỀN PHÁI TRÚC LÂM

Nhân kỷ niệm 717 năm ngày Đức vua Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn, chúng ta cùng nhau ôn lại những đóng góp của Ngài với lịch sử nước nhà cũng như sự hình thành đạo Thiền duy nhất tại Việt Nam – Thiền phái Trúc Lâm.

Trần Nhân Tông là vị vua duy nhất trong các triều đại phong kiến Việt Nam xuất gia tu Phật, là người trực tiếp lãnh đạo quân dân Đại Việt chiến thắng kẻ thù hùng mạnh nhất trên thế giới vào thế kỷ XIII, XIV – quân Mông Nguyên, đồng thời cũng là người sáng lập ra phái Thiền Trúc Lâm, đưa Phật giáo Việt Nam mang bản sắc dân tộc sâu sắc.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư của sử thần Ngô Sỹ Liên:“Trần Nhân Tông tên húy là Trần Khâm, con trưởng của thượng hoàng Trần Thánh Tông và Nguyên Thánh Thiên cảm hoàng thái hậu, sinh năm 1258, ngày 11 tháng 11, được tinh anh thánh nhân, thuần túy đạo mạo, sắc thái như vàng, thể chất hoàn hảo, thần khí tươi sáng, gọi là Kim Tiên đồng tử. Trên vai bên trái có nốt ruồi đen, cho nên có thể cáng đáng được việc lớn.”

Khi Trần Nhân Tông được vua cha truyền ngôi báu, ngài mới 20 tuổi (năm 1278). Lúc này đế quốc Mông Nguyên đang âm mưu bành trướng nước ta. Đại việt đứng trước nguy cơ bị xâm lược.

Với tư cách là người đứng đầu nhà nước, vua Trần Nhân Tông không hề nao núng. Năm 1282, ngài đã cho mở hội nghị Bình Than, họp các vương hầu, tướng lĩnh bàn kế sách thủ công và chia nhau đóng giữ những nơi hiểm yếu. Cũng chính vua Trần Nhân Tông là người phong cho Trần Hưng Đạo chức Quốc Công Tiết Chế, thống lĩnh toàn quân.

Năm 1284, trước tình hình đất nước nguy cấp, lúc này là thượng hoàng Trần Nhân Tông đã cho mở hội nghị Diên Hồng, triệu các phụ lão trong cả nước để hỏi kế đánh giặc. Các phụ lão đều giơ tay “đánh”, muôn người như một. Tướng sĩ đều tỏ thái độ quyết không đội trời chung với kẻ thù, trên cánh tay đều thích hai chữ “Sát thát”. Có người còn săm vào bụng: “ Nghĩa dĩ quyên khu, hình vu báo quốc” (Vì việc nghĩa mà quên mình, liều thân để báo đền ơn nước).

Tượng phật hoàng Trần Nhân Tông tại Thượng điện chùa Phổ Minh

Vua Trần Nhân Tông là người anh hùng cứu nước, giúp dân. Ngài là nhà quân sự có tài, đã sử dụng sự đoàn kết và lòng yêu nước, căm thù giặc của toàn dân để làm nên chiến thắng quân Mông Nguyên oanh liệt và vẻ vang.

Ngài là một vị vua nhân từ, giàu lòng thương người. Ngài luôn tôn trọng những đóng góp của quân dân trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên bằng cách tạc tượng những vị tướng lĩnh, vương hầu ấy. Đối với những người có tư tưởng hàng giặc, nhà vua đều khoan thứ và cho đốt hết những tờ biểu tư thông với giặc để xóa bỏ hiềm nghi và cùng chung sức xây dựng lại đất nước.

Sự kiện này cho thấy Phật hoàng Trần Nhân Tông đã nhìn xa trông rộng và hiểu được việc cần nhất lúc này là gây dựng lại đất nước, mà không phải là sự đả kích tư tưởng lẫn nhau. Ngài hiểu rằng cần đặt lợi ích quốc gia lên trên hết.

Dù đang ở vị trí cao sang quyền quý nhưng ngài vẫn từ bỏ mọi quyền uy để bước chân vào con đường tu hành đầy gian nan, vất vả và nhường ngôi con trai, sáng lập ra thiền phái Trúc Lâm.

Phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông là người sáng lập. Đây là đạo thiền chỉ có duy nhất tại Việt Nam. Giáo lý của Thiền phái Trúc Lâm luôn hòa đạo với đời, giáo dục lòng nhân đạo, không phân biệt giàu sang.

Đức vua Phật hoàng Trần Nhân Tông đã về chùa Phổ Minh (nay là phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình) để giảng kinh Vô Lượng và bố thí cho dân nghèo. Chính Trần Nhân Tông đã đưa đạo Phật thời Trần nhập thế, không xa xôi, huyền vi và trở thành một tông phái độc lập.

Tinh thần nhập thế đã được Trần Nhân Tông vận dụng tích cực. Ngài đã đi tu và lên núi Yên Tử để học đạo, nhưng sau này Ngài về lại quê hương để truyền đạo. Đối với thiền phái Trúc Lâm, ai cũng có Phật ở trong lòng, ai cũng có thể thành Phật. Đó là đặc sắc của Thiền phái Trúc Lâm.

Trong bài phú Cư Trần lạc đạo, Trần Nhân Tông có nhận định rằng:

“Ở đời vui đạo hãy tùy duyên

  Đói đến thì ăn nhọc ngủ liền

  Trong nhà có báu thôi tìm kiếm

  Đối cảnh vô tâm chớ hỏi Thiền.”

Đức vua, phật hoàng Trần Tông Nhân được coi là nhân vật kiệt xuất trong lịch sử phong kiến Việt Nam và cũng là nhân vật đặc biệt, có công lao lớn trong sơ đồ Phật giáo Việt Nam, một trong những niềm tự hào lớn của dân tộc ta.

                                                                                                                                                                                                                         Bùi Thu Trang - BQL khu di tích phường Nam Định

 Tài liệu tham khảo:

- Đại Việt sử ký toàn thư – Nhà xuất bản khoa học xã hội – tác giả: Ngô Sỹ Liên, Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên…

- Mười bốn vị hoàng đế thời Trần – Sở văn hóa thông tin Nam Định 2008- TS Nguyễn Xuân Năm, Trần Đăng Ngọc, Nguyễn Quốc Hội