KHỞI NGUỒN MỘT LOẠI HÌNH NGHỆ THUẬT:

MÚA BÀI BÔNG - NGUY CƠ MAI MỘT VÀ TRÁCH NHIỆM BẢO TỒN MỘT DI SẢN

 PHẦN III: NGUY CƠ MAI MỘT VÀ SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC BẢO TỒN MÚA BÀI BÔNG

          Qua hai bài viết trước người đọc đã được tìm hiểu về nguồn gốc, lịch sử cũng như những đặc trưng nghệ thuật của điệu múa Bài bông để thấy được rằng đây là một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của dân tộc Việt Nam. Trải qua quá trình biến thiên của lịch sử múa Bài bông đang đứng trước nguy cơ mai một nghiêm trọng. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của điệu múa này trở nên cấp thiết, không chỉ để lưu giữ một di sản văn hoá quý giá mà còn để khẳng định bản sắc văn hoá dân tộc trong thời đại hội nhập.

Theo các nguồn tư liệu cho thấy hiện nay trên cả nước Việt Nam có rất ít địa phương còn lưu truyền điệu múa Bài Bông. Chủ yếu có hai địa phương là múa hát bài bông ở làng Phú Nhiêu, xã Quang Trung, huyện Phú Xuyên, Hà Nội và tại Yên Tử, Quảng Ninh. Theo các nghệ nhân làng Phú Nhiêu múa hát Bài bông xuất hiện ở làng này khoảng hơn một thế kỷ trước và thường được biểu diễn trong các dịp đại lễ hoặc nơi cửa đình để hát thờ, phục vụ hội hè, lễ tết và mang nặng tính lễ nghi.

Múa Bài Bông ở làng Phú Nhiêu, Hà Nội

(ảnh sưu tầm báo anninhthudo.vn)

Vào dịp Lễ khai hội xuân Yên Tử 2007 và đại lễ kỷ niệm 700 năm ngày Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn (cuối tháng 11-2008), du khách thập phương đã thật sự bị cuốn hút bởi điệu múa bài bông. Thế nhưng chỉ sau 2 dịp đại lễ này, điệu múa thiêng này không còn thấy được biểu diễn trong những dịp đại lễ Yên Tử, để lại bao tiếc nuối cho người xem.

Múa Bài Bông Khai hội Yên Tử, Quảng Ninh

(ảnh sưu tầm báo dantri.com.vn)

Cần phải khẳng định múa bài bông là vốn văn hoá quý, nhưng đã bị mai một, khó có thể được phục dựng lại và giới thiệu đến đông đảo người xem. Trong thời gian dài, Ban quản lý Khu di tích lịch sử văn hoá đền Trần, chùa Tháp đã liên hệ với NSƯT Phó Kim Đức, một nghệ nhân giáo phường ca trù Khâm Thiên nức tiếng Hà Nội tìm cách phục dựng. Bà Kim Đức là con gái quản ca Phó Đình Ổn, học hát từ khi lên 7 tuổi, 13 tuổi đã là đào nương chính của phường, năm 1945 bà đã từng tham gia biểu diễn múa bài bông ở Nhà hát lớn. Bởi vậy bà Kim Đức được cho là người nắm rõ và hiểu điệu múa này nhất. Tuy nhiên, vẫn còn đó rất nhiều thách thức cũng như vướng mắc trong quá trình phục dựng. Việc tìm lại những nhân chứng, những tài liệu nguyên bản ghi lại các điệu múa hay phong tục tập quán từ xa xưa của dân tộc là vô cùng khó khăn. Nhà văn hoá Nguyễn Khắc Phục cho biết: Múa bài bông tuy đơn giản về động tác, nhưng đòi hỏi người múa phải thuộc lời hát để khớp đúng động tác với từng câu hát, rất khác so với múa thông thường khi vũ công chỉ cần nghe nhạc là có thể múa được. Lời bài hát xưa được viết bằng chữ Hán, rất khó học thuộc. NSND Lương Tất Tố- người sống trọn với hò cửa đình và múa hát Bài Bông chia sẻ, đến nay các nghệ nhân cao tuổi vẫn phải mất nhiều năm sưu tầm, biên tập tư liệu ca khúc và giai điệu.

Để giữ gìn và phát huy múa Bài Bông - một phần di sản văn hoá độc đáo - cần có các giải pháp cụ thể như:

Xây dựng câu lạc bộ nghệ thuật dân gian: cần thành lập câu lạc bộ múa bài bông tại các địa phương có truyền thống để tập luyện thường xuyên và truyền dạy thế hệ trẻ.

Đào tạo và truyền dạy căn bản: mời các nghệ nhân đầu ngành dạy nghề qua chương trình đào tạo bài bản, xây dựng giáo trình chính quy dựa trên tư liệu cổ và lời kể của nghệ nhân.

Gắn kết với lễ hội văn hoá: lống ghép múa Bài Bông vào các chương trình lễ hội dân gian và du lịch văn hoá như lễ hội đền Trần, lễ hội Yên Tử...để tạo sự thu hút công chúng.

Tăng cường truyền thông: thông qua sự trợ giúp của báo chí, truyền hình để quảng bá múa Bài Bông như một phần di sản văn hoá cần bảo vệ.

Phục dựng đã khó, gìn giữ và phát huy còn khó hơn, thế nên thiết nghĩ các ngành chức năng nên tiếp tục tạo điều kiện cho múa bài bông được phổ biến, trở thành điệu múa quen thuộc với công chúng. Việc phục dựng và bảo tồn múa Bài Bông không chỉ là nhu cầu bảo tồn văn hoá mà còn là món quà vô giá cho thế hệ mai sau.

                            Sưu tầm và biên soạn

                           Vũ Thị Hoàng Lan

         BQL Khu di tích LS-VH Đền Trần, Chùa Tháp-P. Nam Định